प्रारम्भिक जीवन

माननीय मुख्यमन्त्री किरण थापा मगर

निष्ठा, समर्पण र जनसेवाको उदात्त नक्षत्र

(राजनीतिक यात्रा, सामाजिक रूपान्तरण, मन्त्रीय दक्षता एवं मुख्यमन्त्री पदमा आरोहणको विशद् जीवनी)

१. पृष्ठभूमि

नेपालको समावेशी लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्थाको सुदृढीकरण एवं प्रादेशिक संरचनाको सबलीकरणमा समर्पित व्यक्तित्वहरूको सूचीमा माननीय किरण थापा मगर एक उदीयमान र निष्ठावान् नामका रूपमा स्थापित हुनुहुन्छ । सामान्य पारिवारिक पृष्ठभूमिबाट यात्रा प्रारम्भ गरी लोकतान्त्रिक आन्दोलन, जनहितकारी सामाजिक सेवा र प्रादेशिक कार्यपालिकाको सर्वोच्च राजनीतिक शिखरसम्म आइपुग्नुभएका थापा मगरको जीवन सङ्घर्ष, निष्ठा, कर्मशीलता र जनउत्तरदायी नेतृत्वको प्रकृष्ट उदाहरण हो। उहाँले स्थानीय तहको तल्लो एकाइबाट जनताको सेवा गर्दै प्रदेश सरकारको स्वास्थ्य मन्त्रालयको यशस्वी सञ्चालन पश्चात् बागमती प्रदेशको मुख्यमन्त्रीजस्तो उच्च संवैधानिक र कार्यकारी पदमा आसीन भई जनआकाङ्क्षा पूर्तिका दिशामा ऐतिहासिक फड्को मार्नुभएको छ।

२. जन्म, बाल्यकाल तथा पारिवारिक पृष्ठभूमि

माननीय मुख्यमन्त्री किरण थापा मगरको जन्म वि.सं. २०३३ साल भदौ १४ गते ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा परिचित भक्तपुर जिल्लाको सूर्यविनायक नगरपालिका-८ (साबिकको सिपाडोल गा.वि.स.) मा भएको हो। उहाँका पिता भैरब बहादुर थापा मगर र माता ललिता थापा मगर हुनुहुन्छ। एक अनुशासित, संस्कारयुक्त र सामाजिक मूल्य-मान्यतालाई सर्वोपरि मान्ने सामान्य पारिवारिक वातावरणमा हुर्कनुभएका किरण थापा मगरमा बाल्यकालदेखिनै दया, करुणा, भ्रातृत्व र सामाजिक दायित्वबोधको तीव्र भावना विद्यमान थियो।

आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा र अध्ययनका क्रममा उहाँले आइ.ए. तहसम्मको औपचारिक अध्ययन पूरा गर्नुभएको छ। सैद्धान्तिक ज्ञानभन्दा व्यावहारिक समाजशास्त्र र लोक कल्याणकारी कर्मलाई सर्वोपरि मान्ने उहाँले अध्ययनकै क्रममा समाजका असमानता, दुःख र नागरिकका समस्याहरूलाई सूक्ष्म ढङ्गले अवलोकन गर्नुभयो, जसले उहाँलाई निरन्तर समाजसेवा र राजनीतिमा होमिन प्रेरित गर्‍यो।

३. सामाजिक रूपान्तरण एवं सामाजिक सङ्घ-संस्थामार्फत लोक कल्याणकारी योगदान

किरण थापा मगरको व्यक्तित्व निर्माणमा उहाँको लामो सामाजिक यात्राको आधारशिला अत्यन्त सुदृढ छ । वि.सं. २०४७ सालदेखि नै सामाजिक सेवा तथा लोक कल्याणकारी गतिविधिमा निरन्तर क्रियाशील रहँदै उहाँले विभिन्न राष्ट्रिय तथा स्थानीय स्तरका सङ्घ-संस्थाहरूको कुशल नेतृत्व गर्नुभएको छ ।

३.१. धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण

नेपालको प्रसिद्ध धार्मिक तीर्थस्थल केदारनाथको शिर डोलेश्वर महादेव मन्दिरको संरक्षण, संवर्द्धन र गुरुयोजना कार्यान्वयनमा उहाँको अतुलनीय योगदान रहेको छ। सो मन्दिर संरक्षण समितिमा उहाँले सचिव, उपाध्यक्ष हुँदै कार्यवाहक अध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हालेर धार्मिक पर्यटन प्रवर्धन र मन्दिर परिसरको भौतिक तथा आध्यात्मिक विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभयो ।

३.२. मानवीय सेवा र रेडक्रस अभियान

नेपाल रेडक्रस सोसाइटीमार्फत उहाँले दुई दशकभन्दा बढी समय निरन्तर निष्काम मानवीय सेवा गर्नुभएको छ:

• नेपाल रेडक्रस सोसाइटी सिपाडोल उपशाखा सभापति पदमा लगातार ३ कार्यकाल नेतृत्व ।

• नेपाल रेडक्रस सोसाइटी भक्तपुर जिल्ला शाखाको उपसभापति पदमा २ कार्यकाल सफल जिम्मेवारी सम्पादन ।

• नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको प्रतिष्ठित 'एस्कर सदस्य' का रूपमा मानवीय सेवामा समर्पित ।

३.३. खेलकुद, वाणिज्य तथा भातृ संस्थाहरूको संरक्षण

युवा सशक्तीकरण र आर्थिक आत्मनिर्भरताका लागि उहाँले बहु आयामिक संस्थाहरूको नेतृत्व र मार्गदर्शन गर्नुभएको छ:

• नेपाल तेक्वान्दो सङ्घ बागमती प्रदेशको कोषाध्यक्षका रूपमा खेलकुद विकासमा योगदान ।

• सूर्यविनायक उद्योग वाणिज्य सङ्घको अध्यक्षका रूपमा स्थानीय व्यापारी, व्यवसायी तथा आर्थिक गतिविधिको प्रवर्धन ।

• सिपाडोल क्षेत्र परोपकार समाज (सूर्यविनायक-८) को संरक्षकका रूपमा सामाजिक कल्याणका गतिविधि सञ्चालन ।

• 'आफ्नो घर आश्रम' (सूर्यविनायक-८, सिपाडोल) को विशेष संरक्षक भई अनाथ, असहाय तथा ज्येष्ठ नागरिकहरूको संरक्षण र हेरचाहमा टेवा।

४. रोजगार सिर्जना, आर्थिक आत्मनिर्भरता र त्यागको कीर्तिमान

माननीय किरण थापा मगर केवल सैद्धान्तिक राजनीतिज्ञ मात्र नभई व्यावहारिक अर्थतन्त्र र स्वरोजगारका प्रवर्द्धक पनि हुनुहुन्छ । निजी उद्यमशीलताका माध्यमबाट उहाँले ५०० भन्दा बढी नेपाली नागरिकहरूलाई प्रत्यक्ष रोजगारीको अवसर प्रदान गरी उनीहरूका परिवारको जीविकोपार्जनमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याउनुभएको छ। यसका अतिरिक्त युवाहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउन व्यावसायिक तालिम, लगानी प्रवर्धन र स्वरोजगारका अवसरहरू सिर्जना गर्न उहाँ निरन्तर क्रियाशील हुनुहुन्छ ।

सार्वजनिक पदमा रहँदा उहाँले कायम गर्नुभएको निष्ठा र त्यागको उदाहरण नेपाली राजनीतिमा विरलै पाइन्छ । सूर्यविनायक नगरपालिका-८ को वडाध्यक्षका रूपमा कार्यरत रहँदा उहाँले सरकारबाट प्राप्त हुने मासिक भत्ता, इन्धन, टेलिफोनलगायतका सम्पूर्ण सेवासुविधा परित्याग गर्नुभयो। उक्त सेवा सुविधाबापत प्राप्त हुने रकम र आफ्ना तर्फबाट थप गरी उहाँले रु. १५ लाखको अक्षय कोष स्थापना गर्नुभएको थियो, जुन कोष अभिवृद्धि भई हाल रु. ४० लाख पुगेको छ। यस अक्षय कोषको व्याजबाट जेहेन्दार, विपन्न तथा असहाय विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति एवं स्वास्थ्योपचार सहयोग प्रदान गरिँदै आएको छ।

५. विपद् व्यवस्थापन र महामारीमा अग्र पङ्क्तिको अभूतपूर्व नेतृत्व

सङ्कटको घडीमा नागरिकको जिउधनको रक्षाका लागि अग्र पङ्क्तिमा खटिने साहसी र संवेदनशील नेताका रूपमा उहाँको छवि जनमानसमा उच्च छ ।

५.१. प्राकृतिक विपद् (भूकम्प तथा बाढी) मा उद्धार कार्य

वि.सं. २०७२ को विनाशकारी भूकम्पका बेला भक्तपुर र आसपासका क्षेत्रमा ध्वस्त भौतिक संरचनाका बिच अहोरात्र खटिएर उद्धार, राहत सामग्री वितरण र अस्थायी आवास निर्माणमा उहाँले नेतृत्वदायी भूमिका खेल्नुभयो। त्यसै गरी वि.सं. २०७५ सालमा हनुमन्ते नदीमा आएको विनाशकारी बाढीका क्रममा डुबानमा परेका नागरिकहरूको उद्धार र पुनर्स्थापनामा उहाँ अग्र पङ्क्तिमा हुनुहुन्थ्यो।

५.२. कोभिड-१९ महामारीमा जनस्वास्थ्यको ढाल

विश्वव्यापी कोभिड-१९ महामारीका समयमा उहाँले खेल्नुभएको भूमिका अतुलनीय छ:

• निःशुल्क पीसीआर परीक्षणको व्यवस्थापन एवं प्रभावकारी समन्वय।

• सङ्क्रमित नागरिकहरूका लागि घर-घरमा अक्सिजन सिलिन्डर र आवश्यक औषधि पुर्‍याउने संयन्त्र निर्माण।

• टोल-टोलमा स्वास्थ्यकर्मी, औषधि र स्वयंसेवकहरूको परिचालन ।

• सङ्क्रमित तथा सम्भावित बिरामीका लागि १०० शैयाको व्यवस्थित क्वारेनटाइन तथा आइसोलेसन सेन्टरको स्थापना।

• लकडाउनका कारण अलपत्र परेका दैनिक ज्यालादारी श्रमिक तथा सर्वसाधारणलाई सुरक्षित रूपमा गन्तव्यसम्म पुर्‍याउन निःशुल्क यातायातको व्यवस्था।

६. राजनीतिक यात्रा र संवैधानिक जिम्मेवारीहरू

वि.सं. २०४७ सालदेखि नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) को वैचारिक धरातलमा रहेर राजनीतिक यात्रा प्रारम्भ गर्नुभएका किरण थापा मगरले पार्टी सङ्गठन र जनपरिचालनमा आफ्नो क्षमता सिद्ध गर्नुभएको छ।

६.१. दलीय सङ्गठन र स्थानीय सरकारको नेतृत्व

नेकपा (एमाले) भक्तपुर जिल्ला कमिटी सदस्य हुँदै उहाँ हाल जिल्ला कमिटी उपाध्यक्षको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीमा हुनुहुन्छ । वि.सं. २०७४ को स्थानीय तह निर्वाचनमा सूर्यविनायक नगरपालिका वडा नं. ८ को वडाध्यक्षमा अत्यधिक मतका साथ निर्वाचित हुनुभयो। वडाध्यक्षका रूपमा अनुकरणीय काम गरेपछि उहाँले सोही नगरको सामाजिक विकास समितिको संयोजकका रूपमा कार्य गरी स्थानीय निकायको नीति निर्माण र कार्यान्वयनमा कुशलता देखाउनुभयो ।

६.२. प्रदेश सभा र मन्त्रीय जिम्मेवारी

वि.सं. २०७९ को आम निर्वाचनमा भक्तपुर निर्वाचन क्षेत्र नं. २ (१) बाट बागमती प्रदेश सभा सदस्यका रूपमा निर्वाचित हुनुभयो। उहाँको कार्यकुशलता, निष्ठा र जनप्रियतालाई कदर गर्दै उहाँ वि.सं. २०८१ साल साउन ९ गतेदेखि २०८३ साल असारसम्म दुई पटक बागमती प्रदेश सरकारको स्वास्थ्य मन्त्रीका रूपमा नियुक्त हुनुभयो ।

७. बागमती प्रदेशको स्वास्थ्य मन्त्रालय र मन्त्रीका रूपमा उहाँको योगदान

बागमती प्रदेशको स्वास्थ्य मन्त्रालयले प्रदेशका नागरिकहरूलाई गुणस्तरीय, सुलभ र पहुँचयोग्य स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने, जनस्वास्थ्यका चुनौतीहरू सम्बोधन गर्ने र स्वास्थ्य पूर्वाधारको सुदृढीकरण गर्ने प्रमुख जिम्मेवारी बोकेको छ। मन्त्रालय अन्तर्गत कुल ४५ वटा निकाय एवं मातहतका कार्यालयहरू रहेका छन्।

७.१. स्वास्थ्य मन्त्रालयका मुख्य कार्यहरू र नीतिगत प्राथमिकता

• स्वास्थ्य नीतिहरूको विकास र कार्यान्वयन: प्रदेशको विशिष्ट भौगोलिक र सामाजिक परिवेशलाई ध्यानमा राखी स्वास्थ्य नीति, ऐन तथा आवधिक योजनाहरूको तर्जुमा।

• स्वास्थ्य सेवा व्यवस्थापन: प्रदेशभित्रका सरकारी, सामुदायिक तथा निजी स्वास्थ्य संस्थाहरूको सूक्ष्म निगरानी, गुणस्तर मापन र एकीकृत व्यवस्थापन ।

• स्वास्थ्य शिक्षा र जनचेतना: नसर्ने तथा सर्ने रोगहरूबाट बच्न स्वस्थ जीवनशैली, पोषण र पूर्वसावधानसम्बन्धी व्यापक जनचेतनामूलक अभियान सञ्चालन ।

• आपत्कालीन स्वास्थ्य सेवा: महामारी, प्रकोप वा प्राकृतिक विपद्का समयमा द्रुत प्रतिक्रिया टोली (Rapid Response Team) मार्फत आपत्कालीन सेवा सञ्चालन ।

• संरचनात्मक सुदृढीकरण: प्रदेश मातहतका प्रादेशिक अस्पताल, आयुर्वेद औषधालय, स्वास्थ्य चौकी तथा प्रयोगशालाहरूको स्तरोन्नति र आधुनिक प्रविधिको जडान ।

माननीय किरण थापा मगरले स्वास्थ्य मन्त्रीका रूपमा दुई कार्यकाल सम्हाल्दा मन्त्रालयका यी लक्ष्यहरू हासिल गर्न, दुर्गम क्षेत्रसम्म विशेषज्ञ स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याउन, विपन्न नागरिकलाई कडा रोगको उपचारमा सहुलियत दिन र अस्पतालहरूको पूर्वाधार विकास गर्न उल्लेखनीय नेतृत्व प्रदान गर्नुभयो।

८. मुख्यमन्त्री पदमा ऐतिहासिक आरोहण र नयाँ युगको सुरुवात

स्वास्थ्य मन्त्रीका रूपमा देखाउनुभएको उच्च कार्यक्षमता, निष्दाग छवि, राजनीतिक परिपक्वता र सर्वस्वीकार्य नेतृत्व गुणकै कारण उहाँलाई प्रदेशको सर्वोच्च कार्यकारी पदको जिम्मेवारी प्राप्त भयो।

मुख्यमन्त्री पद बहालीः

• नियुक्ति: मिति २०८३ साल भदौ ४ गते (२०८३।०५।०४) दिउँसो ०४:०५ बजे नेपालको संविधान बमोजिम माननीय प्रदेश प्रमुखज्यूबाट बागमती प्रदेश सरकारको मुख्यमन्त्री पदमा नियुक्त।

• शपथ ग्रहण: सोही दिन (मिति २०८३।०५।०४) दिउँसो ०४:२० बजे प्रदेश प्रमुखको कार्यालयमा आयोजित विशेष समारोहमा पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहण।

• पद बहाली: सोही दिन मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, हेटौँडा पुगी बागमती प्रदेशको मुख्यमन्त्रीका रूपमा औपचारिक पद बहाली।

१०. अन्तमा:

किरण थापा मगरको जीवन वृत्त अध्ययन गर्दा उहाँ एक निष्ठावान्, इमानदार, जनउत्तरदायी र परिणाममुखी नेताका रूपमा देखा पर्नुहुन्छ । वडाको तल्लो तहदेखि सुरु भएको उहाँको सेवा यात्रा प्रदेशको मुख्यमन्त्रीको गरिमामय पदसम्म आइपुग्दा सिद्धान्त र व्यवहारको सुन्दर संयोजन बनेको छ। जनताको सुख-दुःखमा सधैँ साथमा रहने, विपद्मा अग्र पङ्क्तिमा खटिने, आफ्ना सुविधा परित्याग गरी परोपकारमा समर्पित हुने र प्रशासकीय दक्षता प्रदर्शन गर्ने उहाँको कार्यशैलीले बागमती प्रदेशलाई समृद्धि, सुशासन र विकासको नयाँ दिशामा अघि बढाउने विश्वास लिइएको छ। बागमती प्रदेश सरकारको मुख्यमन्त्रीका रूपमा उहाँको यो कार्यकाल प्रदेशको सर्वाङ्गीण विकास, जनस्वास्थ्यको ग्यारेन्टी, रोजगारी सिर्जना र प्रादेशिक सुदृढीकरणका लागि स्वर्णिम अध्याय सिद्ध हुने निश्चित छ ।